در هفتههای اخیر بازار جهانی انرژی با یکی از مهمترین شوکهای خود در سالهای اخیر روبهرو شده است. قیمت نفت که مدتها در محدوده حدود ۷۰ دلار در هر بشکه معامله میشد، در مدت کوتاهی به نزدیکی ۱۲۰ دلار رسید. این افزایش تقریباً ۵۰ دلاری در هر بشکه، تنها یک تغییر ساده در بازار کالاها نیست؛ بلکه به معنای انتقال صدها میلیارد دلار ثروت در بازار جهانی انرژی است. چنین جهشهایی در بازار جهانی نفت معمولاً به طور همزمان بر شاخصهای اصلی نفت از جمله نفت برنت و نفت خام آمریکا (WTI) تأثیر میگذارد
بررسیهای FXPay معادله پیچیده این بحران را واکاوی کرده و به این سؤال پاسخ میدهد که چه کشورهایی بیشترین سود را از افزایش قیمت نفت میبرند؟
آمریکا؛بزرگترین تولیدکننده نفت جهان
برای پاسخ به این سؤال باید ابتدا به مهمترین بازیگر بازار نفت نگاه کنیم. طبق آمار رسمی اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، ایالات متحده در حال حاضر بزرگترین تولیدکننده نفت جهان است. میزان تولید نفت آمریکا در سالهای اخیر به حدود ۱۳.۳ تا ۱۳.۵ میلیون بشکه در روز رسیده است. این رقم به تنهایی بیشتر از تولید بسیاری از کشورهای بزرگ نفتی جهان از جمله روسیه و عربستان در برخی مقاطع است.
در کنار این موضوع، برخی تحلیلگران بازار انرژی معتقدند که تولید نفت ونزوئلا نیز که حدود ۱ میلیون بشکه در روز برآورد میشود، به دلیل تحریمها و ساختار سیاسی، در عمل تحت نفوذ سیاستهای انرژی آمریکا قرار دارد. اگر این دو عدد را کنار هم قرار دهیم، میتوان گفت تولید نفتی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم در این بلوک قرار دارد حدود ۱۴.۵ میلیون بشکه در روز است.
جهش ۵۰ دلاری نفت چه درآمدی ایجاد میکند؟
حال اگر قیمت نفت از ۷۰ دلار به ۱۲۰ دلار افزایش پیدا کند، یعنی ۵۰ دلار افزایش در هر بشکه. با ضرب این عدد در میزان تولید روزانه، به نتیجه قابل توجهی میرسیم:
۱۴.۵ میلیون بشکه × ۵۰ دلار = ۷۲۵ میلیون دلار درآمد اضافی در هر روز
این عدد در مقیاس زمانی بزرگتر بسیار قابل توجه میشود:
- حدود ۷۲۵ میلیون دلار در روز
- حدود ۲۱.۷ میلیارد دلار در ماه
- نزدیک به ۲۶۰ میلیارد دلار در سال
فقط از محل افزایش قیمت نفت. به بیان ساده، تنها یک افزایش ۵۰ دلاری در قیمت نفت میتواند صدها میلیارد دلار درآمد اضافی برای تولیدکنندگان بزرگ نفت ایجاد کند.
تنگه هرمز؛ گلوگاه انرژی جهان
بخش مهمی از افزایش قیمت نفت به نگرانیها درباره امنیت تنگه هرمز مربوط میشود. این تنگه یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است. طبق آمارهای بینالمللی، حدود ۲۰ درصد از نفت مصرفی جهان از این مسیر عبور میکند. به همین دلیل هرگونه تنش یا ناامنی در این منطقه میتواند بلافاصله بر قیمت نفت تأثیر بگذارد.
در هفتههای اخیر گزارشهایی منتشر شده که باعث افزایش نگرانی شرکتهای کشتیرانی شده است:
- آتش گرفتن نفتکشها
- انفجار در نزدیکی کشتیها
- برخورد با اشیاء ناشناس
- یا حملات دریایی محدود
شوک دوم بازار؛افزایش هزینه بیمه نفتکشها
افزایش ریسک عبور از تنگه هرمز فقط بر قیمت نفت تأثیر نگذاشته، بلکه بازار بیمه حملونقل دریایی را نیز دچار شوک کرده است. در شرایط عادی، هزینه بیمه عبور یک نفتکش از مسیرهای پرریسک حدود ۱۰ تا ۳۰ هزار دلار بود.
اما با افزایش تنشها، برخی شرکتهای بیمه پوشش خود را متوقف کردند و گزارشها نشان میدهد که هزینه بیمه برای عبور از این مسیر در برخی موارد به حدود ۱.۸ میلیون دلار برای هر نفتکش رسیده است. این افزایش هزینه باعث شده بسیاری از شرکتهای حملونقل اعلام کنند که بدون اسکورت نظامی حاضر به عبور از تنگه هرمز نیستند.
چه کسانی از بحران نفت سود میبرند؟
در بازار انرژی یک اصل قدیمی وجود دارد: همیشه باید دید چه کسی از بحران سود میبرد. افزایش تنش در تنگه هرمز چند نتیجه اقتصادی مهم دارد:
- افزایش ریسک انتقال نفت
- کاهش عرضه در بازار جهانی
- جهش قیمت نفت
- افزایش هزینه حملونقل و بیمه
- افزایش درآمد تولیدکنندگان بزرگ نفت
در چنین شرایطی، هر افزایش قیمت در بازار نفت میتواند میلیاردها دلار درآمد اضافی برای کشورهای تولیدکننده ایجاد کند.
بازار انرژی تنها یک بازار اقتصادی ساده نیست؛ بلکه ترکیبی از سیاست، امنیت، قدرت نظامی و منافع مالی است. بحرانهای ژئوپلیتیک مانند تنش در تنگه هرمز میتوانند در مدت کوتاهی قیمت نفت را دهها دلار افزایش دهند و میلیاردها دلار ثروت در جهان جابهجا کنند.
در چنین شرایطی، تحلیل بازار انرژی تنها با نگاه اقتصادی ممکن نیست؛ بلکه باید مجموعهای از عوامل سیاسی و امنیتی را نیز در نظر گرفت. یک واقعیت اما همیشه در بازار انرژی ثابت مانده است: هر بحران بزرگ در بازار نفت، برندگان اقتصادی بزرگی نیز دارد.
