خبرگزاری رویترز در یک گزارش تحقیقاتی مفصل و بیسابقه، پرده از اسرار بزرگترین صرافی ارز دیجیتال ایران، «نوبیتکس» برداشته است. این گزارش بر اساس بررسی دادههای بلاکچین، اسناد شرکتی و گفتوگو با منابع مطلع تهیه شده است. رویترز در این گزارش مدعی است پلتفرمی با ۱۱ میلیون کاربر که ۷۰ درصد از تراکنشهای رمزارزی ایران را در اختیار دارد، از یک استارتاپ به یک شاهراه حیاتی برای اقتصاد تحت تحریم ایران تبدیل شده است؛ شبکهای که به ادعای این خبرگزاری، همزمان مورد استفاده شهروندان عادی و نهادهای تحریمشده قرار میگیرد.
ادعای رویترز درباره هویت و شجرهنامه بنیانگذاران
جذابترین بخش گزارش رویترز، افشای هویت واقعی خالقان نوبیتکس است. بر اساس یافتههای رویترز، این صرافی در سال ۲۰۱۸ توسط دو برادر (علی متولد ۱۹۸۶ و محمد متولد ۱۹۹۲) به همراه فردی به نام «امیرحسین راد» تاسیس شد که هر سه فارغالتحصیل دانشگاه صنعتی شریف بودهاند.
رویترز ادعا میکند این دو برادر، نسل سوم خانواده قدرتمند و بانفوذ «خرازی» هستند، اما همواره از نام خانوادگی «آقامیر» استفاده کردهاند تا ارتباطات خود را مخفی نگه دارند (نام کامل آنها سید محمدعلی آقامیر محمدعلی و سید محمد آقامیر محمدعلی ذکر شده است).
گزارش رویترز به عمق نفوذ این خانواده در ساختار قدرت اشاره میکند:
- پدربزرگ: از روحانیون برجسته، عضو پیشین مجلس خبرگان و استادِ رهبر جدید ایران (مجتبی خامنهای).
- پدر: آیتالله باقر خرازی، بنیانگذار حزبالله ایران، کاندیدای انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۱۳ که در سازماندهی نیروهای سپاه پس از انقلاب نقش داشته است.
- عموی بزرگ: کمال خرازی، وزیر خارجه پیشین و مشاور رهبران جمهوری اسلامی.
- عمه: همسر برادرِ رهبر جدید ایران.
به ادعای رویترز، این پنهانکاری به حدی بوده که حتی همکاران نزدیک و دوستان دوران دانشگاه نیز از نام واقعی آنها بیخبر بودهاند. یکی از کارمندان سابق به رویترز گفته است که پس از اطلاع از این موضوع دچار وحشت شده، زیرا پیشتر در حضور آنها به راحتی از حکومت انتقاد میکرده است.
اتهام ایجاد سیستم مالی موازی و نقش «بایننس»
رویترز نوبیتکس را یک «گره مرکزی در سیستم مالی موازی» برای دور زدن تحریمها توصیف میکند. گزارش رویترز ادعا میکند که این شرکت حتی به مشتریان خود آموزش میدهد که چگونه با استفاده از کیفپولهای متعدد، تراکنشهای خود را لایهبندی کنند تا از رصد دولتهای غربی در امان بمانند.
رویترز پیشتر در سال ۲۰۲۲ فاش کرده بود که صرافی جهانی «بایننس» (Binance) رقمی بالغ بر ۷.۸ میلیارد دلار را برای نوبیتکس جابجا کرده و تحریمهای آمریکا را دور زده است. نویسندگان این گزارش همچنین مدعی هستند که در میان متحدان منطقهای ایران، ردپای تراکنشهای مرتبط با حوثیهای یمن نیز در نوبیتکس دیده شده است.
برآوردهای شرکتهای تحلیل بلاکچین از حجم تراکنشهای غیرقانونی نوبیتکس متفاوت است؛ شرکت «الیپتیک» این رقم را ۳۶۶ میلیون دلار، «چینآلیزیس» ۶۸ میلیون دلار و «کریستال اینتلیجنس» ۲۲ میلیون دلار (بهصورت انتقال مستقیم) برآورد کردهاند؛ هرچند همه این شرکتها هشدار میدهند که رقم واقعی احتمالاً بسیار بیشتر است. این در حالی است که به گزارش رویترز، نوبیتکس تاکنون بالغ بر ۱۱ میلیارد دلار تراکنش رمزارزی را پردازش کرده است.
نقش بابک زنجانی و صدها میلیون دلار پول بانک مرکزی
رویترز مینویسد که «بابک زنجانی»، میلیاردر و محکوم پروندههای فساد اقتصادی، در جریان یک درگیری لفظی در آذرماه، آدرس کیف پولهایی را در شبکههای اجتماعی منتشر کرد. این آدرسها به تحلیلگران خارجی اجازه داد تا انتقال حداقل ۲۰ میلیون دلار از وجوه تحریمشده بانک مرکزی به نوبیتکس را کشف کنند.
اما این تنها بخش کوچکی از ماجراست؛ طبق ادعای گزارش «الیپتیک»، شبکهای از کیفپولهای تحت کنترل بانک مرکزی بین نوامبر ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۵ بیش از ۵۰۰ میلیون دلار رمزارز خریداری کرده و حدود ۳۴۷ میلیون دلارِ آن را تنها در نیمه اول سال ۲۰۲۵ به نوبیتکس ارسال کرده است.
تداوم فعالیت در روزهای قطعی اینترنت و خروج سرمایه نخبگان
بخش دیگری از گزارش رویترز به فعالیت نوبیتکس در زمان جنگ و خاموشیهای اینترنتی اشاره دارد. رویترز ادعا میکند در شرایطی که طبق گزارش «نتبلاکس»، تنها ۱ تا ۲ درصد از جمعیت (لیست سفید تایید شده دولتی) به اینترنت دسترسی داشتند، نوبیتکس به فعالیت خود ادامه داد و بیش از ۱۰۰ میلیون دلار تراکنش را پردازش کرد.
تحلیلگران کریستال اینتلیجنس مدعی شدهاند که در همین دوران بحرانی جنگ، نخبگانی که به اینترنت دسترسی داشتند، حداقل ۵۴ میلیون دلار از این صرافی برداشت کرده و این داراییها را به سرعت توسط بروکرهای خارجی به پول نقد تبدیل کردهاند.
برخورد سپاه، تغییر فضای شرکت و سرمایهگذار تحریمشده
کارمندان سابق به رویترز گفتهاند که نوبیتکس در ابتدا ظاهری شبیه به استارتاپهای غربی داشت؛ زنان ملزم به رعایت حجاب نبودند و شرکت در تعطیلات مذهبی باز بود. اما این فضا پس از اعتراضات سراسری سال ۲۰۲۲ (مرگ مهسا امینی) تغییر کرد. به گفته کارمندان، پلیس امنیت و گشت ارشاد به شرکت مراجعه کرده و مدیریت پروتکلهای امنیتی و حجاب را سختگیرانهتر کرد.
گزارش رویترز همچنین مدعی است که در سالهای ابتدایی تاسیس، نیروهای سپاه به دفتر نوبیتکس یورش برده، «امیرحسین راد» (مدیرعامل وقت) را دستگیر، لپتاپها را توقیف و دفتر را پلمپ کردند. برخی این برخورد را به دلیل امتناع نوبیتکس از پردازش وجوه نفتی سپاه دانستهاند و برخی دیگر آن را به شکایات رقبا ربط دادند.
در بخش دیگری از این گزارش ادعا شده است که یکی از اولین و بزرگترین سرمایهگذاران نوبیتکس به نام «محمدباقر نحوی» (نایبرئیس شرکت خدمات فرودگاهی سفیران) در سپتامبر ۲۰۲۲ توسط خزانهداری آمریکا به اتهام هماهنگی پروازها برای ارسال پهپادهای ایرانی به روسیه تحریم شد.
ماجرای هک ۹۰ میلیون دلاری
رویترز برای نشان دادن گستره عظیم مالی این صرافی، به ماجرای هک شدن آن توسط گروه سایبری «گنجشک درنده» اشاره میکند. طبق ادعای رویترز، در آن حمله حدود ۹۰ میلیون دلار رمزارز به کیفپولهایی با نامهای توهینآمیز علیه سپاه منتقل شد، اما نوبیتکس و سهامدارانش (از جمله برادران بنیانگذار) توانستند مستقیماً از جیب خود تمام این خسارت را به مشتریان پرداخت کنند.
تکذیبیه رسمی نوبیتکس
مدیریت نوبیتکس در ایمیلی به رویترز، تمامی این اتهامات را قویاً تکذیب کرده است:
- آنها تاکید کردهاند که کسبوکاری خصوصی هستند و هیچ قراردادی با بانک مرکزی، سپاه یا سایر نهادها ندارند. نوبیتکس محدودیتهای دولتی، یورش به دفتر و مسدود شدن دامنهها را دلیلی بر عدم حمایت دولت از خود میداند.
- بنیانگذاران تغییر هویت را تکذیب کرده و گفتهاند همواره از نام «آقامیر محمدعلی» در زندگی روزمره استفاده کردهاند.
- آنها انتقال پولهای غیرقانونی را درصد بسیار ناچیزی از حجم کل تراکنشها دانسته و اعلام کردهاند که این موارد بدون اطلاع شرکت بوده و با کدهای مشکوک برخورد قاطع میشود.
بازتاب جهانی؛ از هشدار سناتور تا تهدید «خشم اقتصادی»
این افشاگری واکنشهای بینالمللی متعددی را در پی داشته است. الیزابت وارن، سناتور آمریکایی، این گزارش را یک «زنگ خطر قرمز» خوانده و هشدار داده است که دشمنان آمریکا میلیاردها دلار را به راحتی از طریق سیستم رمزارزها جابجا میکنند. یک مقام دولت ترامپ نیز بدون اشاره مستقیم به نوبیتکس، اعلام کرد که آمریکا با استفاده از ابزار «خشم اقتصادی» (Economic Fury) به دنبال فلج کردن توانایی تهران در جابجایی منابع مالی است.
همچنین مدیر اطلاعاتی «کریستال اینتلیجنس» نگرانی اصلی درباره نوبیتکس را اینگونه بیان میکند: «مشکل اینجاست که حجم عظیمی از فعالیتهای این پلتفرم متعلق به ایرانیان عادی است، بنابراین جدا کردن پول حکومت از پول مردمِ عادی بسیار دشوار است.»
خلاصه ادعاهای مطرحشده در گزارش رویترز
در مجموع، گزارش رویترز تصویری از نقش نوبیتکس در اقتصاد تحریمی ایران و ارتباط آن با جریانهای مالی خارج از سیستم بانکی ارائه میدهد. با این حال، این ادعاها از سوی نوبیتکس رد شده و این شرکت بر استقلال خود تأکید کرده است؛ موضوعی که همچنان در سطح رسانهای و بینالمللی محل بحث و بررسی است.
