یک توییت از سوی یک نماینده مجلس، بار دیگر وضعیت بحرانی اقتصاد ایران را به صدر بحثهای سیاسی و رسانهای آورد؛ توییتی که در آن ادعا شده در یک جلسه رسمی، گزارشی درباره شرایط اقتصادی کشور پس از جنگ ارائه شده و تهیهکننده گزارش هشدار داده که ایران به «فروپاشی اقتصادی» نزدیک شده است.
این نماینده نوشته است:
«در جلسهای، گزارشی از وضعیت اقتصادی کشور بعد از جنگ ارائه شد. ارائهدهنده معتقد بود به “فروپاشی” اقتصادی نزدیک شدیم! میگفت گزارش را برای مدیران ارشد کشور ارسال کرده.»
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که فشار تورم، جهش مداوم قیمت کالاهای اساسی، افت شدید قدرت خرید و افزایش نارضایتیهای معیشتی، به مهمترین دغدغه روزمره جامعه تبدیل شده است؛ اما همزمان بخش مهمی از رسانههای نزدیک به حاکمیت همچنان تمرکز خود را بر متغیرهایی مانند قیمت نفت برنت، بازار انرژی و تحولات ژئوپلیتیک خارجی حفظ کردهاند.
بحران اعتماد؛ فاصلهی عمیق میان تریبونهای رسمی و جیب مردم
کارشناسان معتقدند فاصله میان روایت رسمی و تجربه واقعی مردم، هر روز عمیقتر میشود. در حالی که سفره خانوارها کوچکتر شده و بخش بزرگی از جامعه برای تأمین هزینههای اولیه زندگی با بحران روبهرو هستند، روایت رسانهای رسمی همچنان از «مدیریت شرایط» سخن میگوید.
بر اساس دادههای مطرحشده در گزارشهای اقتصادی، رشد افسارگسیخته نقدینگی، کسری بودجه سنگین، افزایش نرخ ارز، کاهش سرمایهگذاری، فرار سرمایه و افت شدید ارزش پول ملی، اقتصاد کشور را وارد مرحلهای پرریسک کرده است.
در این میان، افزایش روزانه قیمت کالاها و خدمات، ناتوانی دولت در مهار تورم و وابستگی گسترده میلیونها نفر به یارانههای معیشتی، به یکی از مهمترین نشانههای بحران تبدیل شده است.
فرار سرمایه و رکود تورمی؛ کالبدشکافی فرسایش ساختار اقتصاد
برخی تحلیلها نشان میدهد اقتصاد ایران طی سالهای اخیر با فرسایش همزمان در چند حوزه مواجه شده است:
کاهش سرمایهگذاری داخلی و خارجی
رشد منفی یا نزدیک به صفر اقتصاد
افزایش مهاجرت نخبگان و سرمایهداران
سقوط قدرت خرید طبقه متوسط
تشدید بحران انرژی، برق و گاز
افزایش بدهی دولت و چاپ پول
همزمان آمارهای رسمی نشان میدهد شکاف میان درآمد و هزینه خانوارها به شکل بیسابقهای افزایش یافته و بسیاری از اقشار حقوقبگیر عملاً بخش بزرگی از توان خرید خود را از دست دادهاند.
شوکهای پیشرو؛ چرا اقتصاد ایران در آستانه یک توفان بیسابقه است؟
بخش قابلتوجهی از تحلیلگران اقتصادی معتقدند مجموعه بحرانهای سیاسی، مالی، بانکی و مدیریتی اکنون به نقطهای رسیده که دیگر با راهکارهای کوتاهمدت قابل کنترل نیست و در صورت ادامه وضعیت فعلی، کشور با شوکهای شدیدتر اقتصادی مواجه خواهد شد.
توییت نماینده مجلس نیز از همین زاویه مورد توجه قرار گرفته؛ زیرا برای نخستین بار، واژه «فروپاشی اقتصادی» بهصراحت از درون جلسات رسمی و حاکمیتی به فضای عمومی راه پیدا کرده است؛ موضوعی که میتواند نشانه افزایش نگرانی در سطوح بالای تصمیمگیری کشور باشد.
پایانِ انکار؛ ورود واژه «فروپاشی» به ادبیات رسمی
توییت اخیر یک نماینده مجلس و استفاده از کلیدواژه هولناک «فروپاشی اقتصادی»، نشاندهنده یک تغییر فاز جدی در ساختار تصمیمگیری کشور است. تا پیش از این، هشدار درباره کسری بودجه، رشد افسارگسیخته نقدینگی و فرار سرمایه، تنها به محافل آکادمیک و کارشناسان مستقل محدود میشد و روایت رسمی همواره بر کنترل شرایط پافشاری میکرد. اما درز این گزارش از جلسات محرمانه به فضای عمومی نشان میدهد که «دیوار انکار» در برابر فشارهای ساختاری اقتصاد در حال فروریختن است.
ترکیب تورم مزمن، کاهش شدید سرمایهگذاری و ناترازیهای عمیق در بخش انرژی و بانکها، اقتصاد ایران را در وضعیتی قرار داده که دیگر درمانهای موضعی و کوتاهمدت برای آن کارساز نیست. شکاف عمیق میان سفرههای در حال کوچک شدنِ مردم و روایتهای رسمی، اکنون به یک بحران اعتماد تبدیل شده است.
برای فعالان اقتصادی و سرمایهگذاران، این هشدارِ درونی، سیگنالی واضح از ریسکهای سیستماتیک بالا در ماههای پیشرو است؛ جایی که سیاستگذار باید بین اصلاحات دردناک ساختاری یا مواجهه با پیامدهای غیرقابلکنترلِ یک توفان اقتصادی، یکی را انتخاب کند.
