در پایان معاملات امروز (شنبه ۲ اسفند)، بازار بورس ایران یکی از تلخترین رکوردهای تاریخ خود را به ثبت رساند. همزمان با تداوم خروج نقدینگی و افت شاخصهای اصلی، ارزش دلاری کل بورس تهران با ثبت یک سقوط آزاد بیسابقه به کانال ۷۶ میلیارد دلار رسید.
این رقم نشان میدهد که بورس ایران عملاً کف حمایتی سال ۱۳۹۸ (پیش از شروع رالی بزرگ سال ۹۹) را به سمت پایین شکسته و اقتصاد بورس در برابر تورم و جهشهای ارزی به شدت کوچک شده است.
با توجه به روند نزولی و ریزش مداوم شاخص بورس ایران در ماههای گذشته، کارشناسان هشدار میدهند که بازگشت اعتماد به این بازار نیازمند تغییرات بنیادین در سیاستگذاریهای کلان است.
آمار معاملات امروز؛ تداوم قرمزی تابلوها
بررسی تابلو معاملات امروز نشان میدهد که بازار همچنان درگیر یک فرسایش عمیق است. شاخص کل بورس با افت ملموس به کار خود پایان داد و شاخص هموزن نیز که نماینده شرکتهای کوچکتر بازار است، افت بیشتری را تجربه کرد. اما آنچه بیش از افت شاخصها نگرانکننده است، خشک شدن ارزش معاملات خرد و تداوم خروج پول حقیقی از بازار است.
سرمایهگذاران خرد که روزگاری بورس را پناهگاهی در برابر تورم میدانستند، اکنون ترجیح میدهند سرمایه خود را در صندوقهای درآمد ثابت پارک کنند یا به بازارهای موازی (طلا و ارز) انتقال دهند.
ریشههای یک سقوط تاریخی؛ چرا بورس ذوب شد؟
رسیدن ارزش بورس یک کشور به ۷۶ میلیارد دلار یک اتفاق یکشبه نیست، بلکه نتیجه یک روند فرسایشی و سیاستگذاریهای کلان اقتصادی طی سالهای اخیر است. کارشناسان اقتصادی سه عامل اصلی را موتور محرک این سقوط میدانند:
۱. شکاف عمیق ارز نیمایی و بازار آزاد:
در حالی که نرخ ارز در بازار آزاد سقفهای جدیدی را ثبت میکند، شرکتهای بورسی (بهویژه صادراتمحورها) مجبورند درآمدهای دلاری خود را با نرخهای دستوری و بسیار پایینتر در سامانه نیما تسعیر کنند. این سیاست عملاً سود شرکتها را میبلعد و مانع از تطبیق ارزش سهام با واقعیتهای تورمی میشود.
۲. سایه سنگین قیمتگذاری دستوری:
دخالتهای مکرر دولت در نرخگذاری صنایع (از خودروسازی تا پتروشیمی و سیمان)، حاشیه سود شرکتها را بهشدت کاهش داده است. افزایش هزینههای تولید (مانند نرخ گاز و برق صنایع) در کنار سرکوب قیمتهای فروش، رمق تولیدکنندگان بورسی را گرفته است.
۳. نرخ بهره بالا و ریسکهای سیستماتیک:
افزایش نرخ بهره بانکی و بازدهی بالای ۳۰ درصدی اوراق و صندوقهای درآمد ثابت، جذابیت سرمایهگذاری پرریسک در سهام را از بین برده است. همزمان، سایه ریسکهای ژئوپلیتیک و تنشهای منطقهای نیز مزید بر علت شده تا اشتهای ریسکپذیری (Risk Appetite) در بازار به پایینترین حد ممکن برسد.
واکنش تحلیلگران: تله «ارزان بودن» سهام
بسیاری از تحلیلگران بازار سرمایه معتقدند که از منظر نسبتهای مالی (مانند P/E)، سهام شرکتهای ایرانی اکنون در یکی از ارزندهترین و ارزانترین حالتهای تاریخی خود قرار دارند. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که «ارزان بودن» به تنهایی نمیتواند محرک رشد باشد.
تا زمانی که متغیرهای کلان اقتصادی اصلاح نشوند، بازار صرفاً در تله ارزان بودن دست و پا خواهد زد.
مقایسه تلخ با همسایگان
برای درک بهتر عمق این فاجعه، کافی است ارزش ۷۶ میلیارد دلاری کل بورس ایران (شامل صدها شرکت بزرگ پتروشیمی، پالایشی، معدنی و بانکی) را با بازارهای منطقه مقایسه کنیم. در حال حاضر، ارزش بازار بورس عربستان (تداول) بیش از ۳ تریلیون دلار و بورس استانبول بالغ بر ۳۵۰ میلیارد دلار است. حتی ارزش روز یک شرکت متوسط در بازارهای جهانی، اکنون از کل ارزش بازار سرمایه ایران بیشتر شده است!
چشمانداز پیشرو
بورس تهران اکنون در یک نقطه عطف تاریخی قرار دارد. از دست رفتن سنگر روانی سال ۹۸، زنگ خطری جدی برای سیاستگذاران اقتصادی است. بازگشت اعتماد از دسترفته سهامداران نیازمند اقدامات عملی و فوری است؛
اقداماتی که باید از مسیر شفافیت اقتصادی، احترام به حقوق مالکیت شرکتها و توقف دستاندازی به سود صنایع عبور کند. در غیر این صورت، خروج سرمایه از بخش مولد اقتصاد ابعاد نگرانکنندهتری به خود خواهد گرفت.
