اوپک‌پلاس از افزایش تولید در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ صرف‌نظر می‌کند

ائتلاف اوپک‌پلاس تصمیم گرفته است افزایش‌های برنامه‌ریزی‌شده تولید نفت را در سه‌ماهه نخست سال آینده میلادی متوقف کند. این تصمیم پس از چند ماه افزایش تدریجی تولید اتخاذ شد و منعکس‌کننده نگرانی فزاینده اعضا از مازاد عرضه جهانی در ابتدای سال ۲۰۲۶ است.

طبق تصمیم جدید، اعضای اصلی به رهبری عربستان سعودی در نشست ویدئویی روز یکشنبه توافق کردند که در ماه دسامبر ۱۳۷ هزار بشکه در روز دیگر به تولید خود بیفزایند (مطابق با افزایش‌های ماه‌های اکتبر و نوامبر)، اما از ژانویه تا مارس ۲۰۲۶ هیچ افزایش جدیدی صورت ندهند. این تصمیم در شرایطی گرفته شده که سه‌ماهه نخست هر سال معمولاً با افت فصلی تقاضا همراه است.

منابع نزدیک به اوپک‌پلاس اعلام کرده‌اند که تصمیم توقف موقت تولید، «بازتابی از احتیاط در برابر چشم‌انداز مبهم عرضه و تقاضا» است ٬ به‌ویژه با توجه به تحریم‌های اعمال‌شده بر روسیه، شریک کلیدی سازمان، و نشانه‌های افزایش سریع ذخایر جهانی.

 

دلایل اصلی توقف افزایش تولید

تحلیل‌گران بلومبرگ و منابع درون اوپک‌پلاس می‌گویند تصمیم اخیر در واقع تلاشی برای بازگرداندن تعادل روانی به بازار است. طی ماه‌های گذشته، فشار کشورهای غربی بر روسیه از یک سو و رشد عرضه در قاره آمریکا از سوی دیگر، ترکیبی از عوامل رکودی را شکل داده است که احتمال فراگیر شدن مازاد عرضه را افزایش داده‌اند.

هلیما کرافت، رئیس استراتژی کالا در RBC Capital Markets، در این باره می‌گوید:

«این وقفه شاید غافلگیرکننده باشد، اما تصمیمی محتاطانه است. با عدم قطعیت شدید در سمت عرضه، توقف موقت منطقی‌ترین گزینه به نظر می‌رسد.»

با وجود حمایت نسبی قیمت‌ها پس از اعمال تحریم‌ها علیه شرکت‌های نفتی روسی، مقامات اوپک‌پلاس اعلام کردند که هنوز برای ارزیابی تأثیر کامل این تحریم‌ها زود است. از این رو، تصمیم مزبور نخستین وقفه رسمی اوپک‌پلاس در روند بازگرداندن بشکه‌های از دست‌رفته از زمان آغاز فرآیند احیا در ماه آوریل محسوب می‌شود.

 

وضعیت ذخایر و عرضه جهانی

به گفته منابع درون سازمان، توقف موقت در سه‌ماهه نخست باعث می‌شود حدود ۱/۲ میلیون بشکه در روز از عرضه برنامه‌ریزی‌شده هنوز به بازار بازنگردد. این اقدام با استقبال گسترده اعضا روبه‌رو شده است.

اما نهادهای بین‌المللی هشدار می‌دهند که شرایط کنونی به سرعت در حال تغییر است. داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) نشان می‌دهد تراز جهانی نفت در سه‌ماهه پایانی ۲۰۲۵ تا بیش از ۳ میلیون بشکه در روز مازاد عرضه خواهد داشت وَ ممکن است این مازاد در سال آینده به بیشترین میزان تاریخ بازار نفت برسد.

ترافیگورا، یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های بازرگانی نفت، گزارش داده که «نشانه‌های مازاد عرضه» هم‌اکنون در افزایش ذخایر شناور تانکرهای نفتی مشاهده می‌شود.

با این حال، از دیدگاه تحلیل‌گران، این مازاد فعلاً «کاغذی» است و به شرط تثبیت روابط تجاری آمریکا و چین و ضعف رشد تولید شیل، می‌تواند در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ تعدیل شود.

 

تأثیر تحریم روسیه و رفتار بازار

تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا علیه صادرات و بیمه نفت روسیه ٬ به‌ویژه علیه Rosneft و Lukoil ٬ موجب شده بخشی از صادرات روسیه در بنادر شرق کاهش یابد. در نتیجه، بازار با دو سیگنال متضاد روبه‌رو است: کاهش عرضه روسیه از یک سو و افزایش تولید سایر اعضا از سوی دیگر.

خورخه لئون، تحلیلگر شرکت Rystad Energy و عضو پیشین دبیرخانه اوپک، در گفت‌وگو با بلومبرگ گفت:

«اوپک‌پلاس عملاً پلک زد، ولی پلکی حساب‌شده. تحریم روسیه به پیش‌بینی‌ها لایه‌ای از عدم قطعیت افزوده، بنابراین توقف افزایش تولید اقدامی استراتژیک است.»

در حال حاضر، قیمت نفت برنت نسبت به ابتدای سال حدود ۱۳٪ کاهش یافته و در پایان معاملات جمعه در ۶۵ دلار در هر بشکه بسته شد. همین افت باعث افزایش فشار آمریکا بر عربستان برای حمایت از کاهش قیمت سوخت شده است. در همین راستا قرار است محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان، تا پایان نوامبر برای دیدار با دونالد ترامپ به واشنگتن سفر کند.

 

عملکرد واقعی اوپک‌پلاس و شکاف با برنامه رسمی

با وجود اعلام رسمی افزایش تولید، عملکرد واقعی اوپک‌پلاس کمتر از مقادیر مصوب بوده است. برخی اعضا به دلیل جبران اضافه‌تولید قبلی ناچار به کاهش عرضه شده‌اند و گروهی دیگر نیز ظرفیت فنی کافی برای افزایش تولید ندارند. همین عامل باعث شده تأثیر خالص افزایش‌ها بر بازار محدود باقی بماند.

اوپک‌پلاس همچنان تأکید دارد که احیای ذخایر و افزایش تولید در سال ۲۰۲۵ مبتنی بر «بنیان‌های سالم بازار و سطح پایین ذخایر جهانی» بوده است. تا پیش از افت اخیر قیمت‌ها، این رویکرد تا حدی موفق ارزیابی می‌شد. اما با سرد شدن رشد اقتصادی چین و جهش عرضه در آمریکا، کانادا و برزیل، اکنون بازار آشکارا در حال ورود به فاز مازاد عرضه ساختاری است.

 

دورنمای قیمتی نفت در ۲۰۲۶

تحلیلگران مؤسسات بزرگ مالی مانند JPMorgan و Goldman Sachs معتقدند افت قیمت نفت احتمالاً ادامه دارد و در صورت تثبیت مازاد عرضه، قیمت‌ها می‌توانند به زیر ۶۰ دلار در هر بشکه سقوط کنند.

بر پایه گزارش IEA، اگر روند فعلی تداوم یابد، جهان در سال ۲۰۲۶ با بزرگ‌ترین مازاد تاریخی نفت روبه‌رو خواهد شد ٬ موضوعی که بازارهای انرژی را به شکلی اساسی دچار تغییر خواهد کرد.

در مقابل، برخی تحلیلگران خوش‌بین‌تر از جمله Commerzbank معتقدند قیمت‌ها در کوتاه‌مدت از سطح ۶۰ دلار پایین‌تر نرفته و نوسان در محدوده ۶۱ تا ۶۵ دلار ادامه می‌یابد. آنان بر این باورند که توقف فعلی اوپک‌پلاس می‌تواند «سوپاپ اطمینانی» برای حفظ ثبات بازار باشد.

 

پیامدهای اقتصادی برای عربستان و آمریکا

در عربستان، سیاست خروج تدریجی از حمایت مصنوعی قیمت‌ها پیامدهای مالی قابل توجهی داشته است. گزارش‌های بودجه‌ای نشان می‌دهد کسری بودجه این کشور در سه‌ماهه سوم سال جاری میلادی افزایش یافته و برخی پروژه‌های بزرگ نظیر طرح نیوم (Neom)، شهر آینده‌نگرانه ولیعهد، با کاهش هزینه و تأخیر در اجرا مواجه شده‌اند.

در همین حال در آمریکا، افت مداوم قیمت‌ها آسیب‌پذیری شرکت‌های استخراج شیل را نشان داده است. با وجود اینکه آمریکا همچنان بزرگ‌ترین منبع رشد عرضه در سال ۲۰۲۵ بود، شرکت‌های حفاری هشدار داده‌اند که در صورت ادامه کاهش قیمت‌ها، سرمایه‌گذاری در بخش شیل در سال ۲۰۲۶ کاهش یافته و صنعت ممکن است به نقطه توقف رشد برسد.

 

نشست بعدی و چشم‌انداز فصلی بازار

طبق اعلام رسمی، نشست کامل اعضای ۲۲ کشور عضو اوپک‌پلاس در ۳۰ نوامبر ۲۰۲۵ برگزار خواهد شد تا در مورد سیاست تولید سال ۲۰۲۶ تصمیم‌گیری شود. انتظار می‌رود در این نشست، گزینه‌های تمدید توقف، کاهش محدود یا ازسرگیری تدریجی تولید بررسی شود.

با توجه به شرایط فعلی بازار و نبود نشانه‌های رشد تقاضای قوی از سوی چین و اروپا، اوپک‌پلاس احتمالاً سیاست احتیاطی فعلی را تا پایان نیمه نخست ۲۰۲۶ ادامه دهد.

بنابراین، در کوتاه‌مدت می‌توان انتظار داشت که قیمت نفت در محدوده ۵۹ تا ۶۲ دلار در نوسان باشد، مگر اینکه اتفاقات ژئوپلیتیکی در خاورمیانه یا بحران‌های حمل‌ونقل دریایی توازن بازار را به‌سرعت برهم بزند.

 

آیا توقف تولید مانع سقوط قیمت نفت می‌شود؟

تصمیم تازه اوپک‌پلاس مبنی بر توقف افزایش تولید از ژانویه ۲۰۲۶، یک چرخش موقت اما مهم در جهت کنترل مازاد عرضه محسوب می‌شود. این تصمیم پس از ماه‌ها رشد تدریجی تولید و در واکنش به نشانه‌های آشکار رکود تقاضا اتخاذ شده است.

اگرچه توقف افزایش تولید ممکن است به پشتیبانی کوتاه‌مدت قیمت‌ها کمک کند، اما در چشم‌انداز بلندمدت همچنان خطر مازاد ساختاری عرضه و سقوط دوباره زیر ۶۰ دلار پابرجا خواهد بود.

چشم بازار اکنون به نشست ۳۰ نوامبر دوخته شده است تا روشن شود آیا اوپک‌پلاس حاضر است سیاست «صبر و انفعال کنترل‌شده» را به کاهش رسمی تولید تبدیل کند یا نه.

در هر حال، سال ۲۰۲۶ برای بازار نفت سالی خواهد بود که تعادل شکننده میان رقابت برای سهم بازار و ترس از مازاد عرضه مسیر آینده انرژی جهانی را تعیین می‌کند.