تداوم جنگ در ایران و بنبست در مذاکرات واشنگتن-تهران، رویکرد انقباضی و احتیاطی شدیدتری را به بازارهای مالی تزریق کرده و چشمانداز اقتصاد جهانی را بیش از پیش مخدوش ساخته است. گزارش هفتگی بلومبرگ نشان میدهد که «شوک دوم عرضه» انرژی، زنجیرههای تأمین جهانی را بار دیگر به وضعیت قرمز دوران پاندمی بازگردانده است. در این گزارش، روندهای کلیدی اقتصاد کلان در قارههای مختلف را زیر ذرهبین قرار میدهیم:
ایالات متحده؛ افت قدرت خرید و سایه سنگین اضطراب شغلی
پس از انتشار دادههای داغ شاخص قیمت مصرفکننده (CPI)، ارزیابیهای ساختاری نشان از افزایش فشار بر خانوارها دارد:
- رشد منفی دستمزدهای واقعی: نرخ تورم آوریل که تحت تأثیر جهش قیمت بنزین، مواد غذایی و اجارهبها به بالاترین سطح از سال ۲۰۲۳ رسیده، دستمزد واقعی آمریکاییها (با احتساب تورم) را نسبت به سال گذشته منفی کرده است. این اولین کاهش قدرت خرید واقعی از سال ۲۰۲۳ تاکنون است.
- نگرانی از وضعیت اشتغال: بر اساس نظرسنجی سالانه فدرال رزرو از دکترین مالی خانوارها، تورم همچنان بزرگترین دغدغه مردم است. همزمان، به دلیل رشد نزدیک به صفر بازار کار در سال گذشته، میزان اضطراب عمومی برای یافتن یا حفظ شغل از ۳۷٪ در سال ۲۰۲۴ به ۴۲٪ در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.
قاره سبز در بحران؛ ماراتن نرخ بهره و تلاطم در بازار بدهی
اروپا با ترکیبی از تورم ساختاری انرژی و بیثباتیهای داخلی دستوپنجه نرم میکند:
- تغییر ریل پولی بانک مرکزی اروپا (ECB): نظرسنجی جدید بلومبرگ از اقتصاددانان نشان میدهد که تحت تأثیر تورم ناشی از جنگ ایران، ECB در سال جاری برخلاف پیشبینیهای قبلی، نرخ بهره را دو بار (هر بار ۰/۲۵ درصد) در ماههای ژوئن و سپتامبر افزایش خواهد داد.
- جهش بازدهی اوراق قرضه بریتانیا (Gilts): ورود «اندی برنهام» (شهردار منچستر) به رقابت برای به چالش کشیدن جایگاه کییر استارمر به عنوان نخستوزیر، بازار بدهی انگلیس را با هراس از سیاستهای مالی انبساطی مواجه کرد. بازدهی اوراق قرضه ۳۰ ساله بریتانیا با جهش بیسابقه ۲۰ واحد پایه به ۵/۸۶٪ رسید که بالاترین میزان از سال ۱۹۹۸ است.
- رکورد بیکاری در فرانسه: نرخ بیکاری در دومین اقتصاد بزرگ منطقه یورو به طور غیرمنتظرهای به بالاترین سطح پنج سال اخیر رسید که نشاندهنده ضعف ساختاری پاریس پیش از بحران انرژی است.
تنش در اقتصادهای آسیایی؛ از حباب اعتباری تا تورم کارخانهای
بازارهای آسیایی به شدت تحت تأثیر شکست طرحهای صلح و تداوم انسداد تنگه هرمز هستند:
- رکورد وامهای اهرمی در کره جنوبی: بازار سهام ۴/۶ تریلیون دلاری سئول به دلیل رالی صعودی ۲۰۰ درصدی یک سال گذشته، با هجوم معاملهگران خرد مواجه شده است؛ تا جایی که میزان وامگیری برای خرید سهام به بالاترین سطح تاریخ این کشور رسیده است.
- فشار بر تولیدکنندگان چینی: شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) یا تورم درب کارخانه در چین، به دلیل افزایش هزینههای لجستیک ناشی از درگیریهای خاورمیانه، با سریعترین نرخ در ۴ سال گذشته رشد کرد و سود شرکتها را در منگنه قرار داد. با این حال، تورم مصرفکننده (CPI) چین در سطح ۱/۲٪ ایستاد.
- دفاع ارزی دهلی نو: دولت هند در اقدامی ضربتی، تعرفه واردات بر طلا و نقره را افزایش داد تا با کنترل خروج ارز، از سقوط بیشتر ارزش روپیه در برابر دلار محافظت کند.
چالش در اقتصادهای نوظهور؛ انقباض مالی و تغییرات ساختاری اجباری
- انقباض اقتصاد روسیه: بر اساس گزارش اداره آمار فدرال روسیه، ناخالص داخلی (GDP) این کشور در سه ماهه نخست سال جاری ۰/۲٪ کوچک شد؛ این اولین انقباض اقتصادی مسکو از ابتدای سال ۲۰۲۳ است که برنامههای رشد پوتین در میانه جنگ اوکراین را با چالش مواجه میکند.
- خصوصیسازی اجباری در کوبا: بحران شدید سوخت و غذا ناشی از بحران انرژی جهانی، رژیم کمونیستی کوبا را به آستانه فروپاشی کشانده است. هاوانا برای بقای خود ناچار به پذیرش بخش خصوصی شده است؛ تا جایی که سهم پیمانکاران و کارگران غیردولتی از اشتغال در این کشور به نزدیک ۴۰٪ افزایش یافته است.
کالبدشکافی شاخص زنجیره تامین؛ پایان عصر مهار آسان تورم
شاخص کلیدی «فشار بر زنجیره تأمین جهانی» (GSCPI) که توسط فدرال رزرو نیویورک محاسبه میشود، در ماه آوریل به بالاترین سطح خود از جولای ۲۰۲۲ (زمان بحران پاندمی) رسید.
این نمودار ثابت میکند که تنشهای ژئوپلیتیک کنونی دیگر یک شوک مقطعی نیستند، بلکه به یک چالش لجستیکی ساختاری تبدیل شدهاند. برای بانکهای مرکزی، این چارت به معنای آن است که دوره «کاهش آسان تورم» به پایان رسیده و تداوم بسته ماندن شریانهای انرژی، ریسک انتقال جهان به یک دوره فرسایشی از رکود تورمی را به شدت افزایش داده است.
