IEA عقب‌نشینی کرد: رشد تقاضای نفت تا ۲۰۵۰ ادامه دارد

آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) در آخرین گزارش خود موضع پیشین درباره «اوج مصرف نفت در دهه جاری» را تعدیل کرد و دوباره سناریویی را احیا نمود که در آن تقاضای جهانی نفت تا سال ۲۰۵۰ همچنان در مسیر صعودی باقی می‌ماند.

چرخش بزرگ IEA: اوج مصرف نفت دیگر قطعی نیست

آژانس پس از وقفه‌ای پنج‌ساله، بار دیگر سناریوی Current Policies Scenario (CPS) را به گزارش سالانه خود بازگرداند. بر اساس این سناریو، با کند شدن سرعت رشد خودروهای برقی، مصرف جهانی نفت از حدود ۱۰۰ میلیون بشکه در روز به ۱۱۳ میلیون بشکه در سال ۲۰۵۰ افزایش می‌یابد — یعنی رشد ۱۳٪ در مقایسه با سطوح فعلی.

در مقابل، در سناریوی دوم یعنی Stated Policies Scenario، نقطه اوج مصرف نفت حدود سال ۲۰۳۰ پیش‌بینی شده است. با این حال، IEA تاکید کرده که هیچ‌یک از این مسیرها لزوماً محتمل‌تر از دیگری نیستند.

چرا IEA عقب‌نشینی کرد؟ کندی رشد خودروهای برقی

فاتح بیرول، مدیر اجرایی IEA، در گفت‌وگو با بلومبرگ تصریح کرد:

«عامل تعیین‌کننده برای آینده تقاضای نفت، سرعت برقی‌سازی حمل‌ونقل است؛ و این به سیاست‌های دولت‌ها بستگی دارد.»

در سناریوی CPS، سهم خودروهای برقی از فروش جهانی خودرو پس از ۲۰۳۵ تقریباً به حالت ایستا درمی‌آید، در حالی‌که در STEPS این سهم تا ۲۰۳۵ به بیش از ۵۰٪ می‌رسد.

سناریوی اول در نتیجه باعث افزایش تقاضا برای گاز طبیعی و کاهش محرک رشد در انرژی‌های بادی و خورشیدی می‌شود.

سناریوی جدید: نفت ۹۰ دلاری و نیاز به ۲۵ میلیون بشکه تولید تازه

در مسیر CPS، افزایش تقاضا موجب جذب سریع‌تر مازاد عرضه نفت و LNG شده و باعث تقویت قیمت‌ها تا حدود ۹۰ دلار برای هر بشکه در سال ۲۰۳۵ می‌شود.

برای پاسخ به این رشد، بازار جهانی به ۲۵ میلیون بشکه در روز پروژه‌های جدید نیاز خواهد داشت — از جمله منابعی از کشورهایی که اکنون تحت تحریم هستند.

پیامدهای زیست‌محیطی: مسیر دشوار تا خنثی‌سازی کربن

گزارش جدید IEA تاکید می‌کند که تحقق هدف خالص انتشار صفر (Net Zero) تا اواسط قرن، دشوارتر از برآوردهای گذشته خواهد بود.

در سناریوی CPS، دمای میانگین جهانی تا پایان قرن حدود ۳ درجه سانتی‌گراد بالاتر از سطح پیشاصنعتی افزایش می‌یابد؛ حتی در STEPS نیز این سطح به ۲/۵ درجه می‌رسد — هر دو از دید دانشمندان، ویرانگر برای اکوسیستم‌ها تلقی می‌شوند.

همگرایی با دیدگاه اوپک و اختلاف سیاسی با غرب

سناریوی جدید CPS همسو با پیش‌بینی اوپک و عربستان سعودی است که انتظار دارند مصرف نفت تا ۲۰۵۰ به رشد خود ادامه دهد.

این چرخش محتوایی در حالی رخ می‌دهد که IEA طی سال‌های گذشته به‌دلیل حمایت از سیاست‌های محدودکننده سوخت فسیلی، بارها از سوی جمهوری‌خواهان در آمریکا و مقامات اوپک به داشتن «روایت ضدنفتی» متهم شده بود.

در ماه سپتامبر نیز، IEA برخلاف مواضع قبلی اعلام کرده بود که برای حفظ ثبات انرژی جهانی، سرمایه‌گذاری میلیارددلاری در میادین نفت و گاز جدید همچنان ضروری است.

تفاوت با برآورد سال گذشته

در تحلیل سال ۲۰۲۴، IEA انتظار داشت مصرف نفت در تمام سناریوها پیش از پایان دهه جاری به اوج برسد. اما گزارش جدید، حتی در نسخه محتاط‌تر (STEPS)، آن را تا حدود سال ۲۰۳۰ به تعویق می‌اندازد و پیش‌بینی می‌کند که متوسط مصرف در سال ۲۰۵۰ به ۹۶/۹ میلیون بشکه در روز برسد (در مقایسه با برآورد قبلی ۹۳/۱ میلیون بشکه).

تحلیل FXPAY: آیا نفت ۸۰ تا ۹۰ دلاری در دهه آینده تثبیت می‌شود؟

تحلیل قبلی (سپتامبر ۲۰۲۵): IEA هشدار داده بود که مسیر سرمایه‌گذاری در انرژی‌های فسیلی بدون بازنگری، ممکن است امنیت انرژی را تهدید کند و اوپک بر حفظ سهم عرضه خود پافشاری کرده بود.

تحلیل جدید (نوامبر ۲۰۲۵): با بازگشت سناریوی CPS، آژانس عملاً از پیش‌بینی «اوج مصرف نفت» فاصله گرفته است. کندی در توسعه خودروهای برقی و تمرکز دولت‌ها بر امنیت انرژی به‌جای اهداف اقلیمی، نشان می‌دهد بازار نفت تا میانه قرن همچنان رشد تقاضا را تجربه خواهد کرد — موضوعی که می‌تواند مسیر قیمتی نفت را در محدوده ۸۰ تا ۹۰ دلار در دهه آینده تثبیت کند.

این چشم‌انداز جدید، توازن جهانی انرژی را دگرگون می‌سازد و بر تصمیمات اوپک‌پلاس، ایالات متحده و چین در زمینه ظرفیت تولید، و بر راهبردهای سرمایه‌گذاران کالایی در سال‌های پیش رو اثر مستقیمی خواهد گذاشت.