با بسته شدن تنگه هرمز در ۴ مارس ۲۰۲۶ یکی از حیاتیترین شریانهای انرژی جهان مسدود شد؛ گذرگاهی که ۲۰ درصد LNG جهان از آن عبور میکرد. این اقدام موجب توقف گسترده صادرات نفت و گاز مایع شد و قیمت نفت برنت را از ۱۲۰ دلار در هر بشکه عبور داد.
سقوط تولید نفت منطقه
تا ۱۰ مارس تولید نفت عراق، عربستان، امارات و کویت مجموعاً ۶.۷ میلیون بشکه در روز کاهش یافت و این رقم تا ۱۲ مارس به حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز رسید؛ بزرگترین افت یکباره تولید در دهههای اخیر.
«بزرگترین بحران امنیت انرژی تاریخ»
رئیس آژانس بینالمللی انرژی این شرایط را کمسابقهترین تهدید امنیت انرژی جهان توصیف کرد. این بحران حدود ۲۰ درصد عرضه جهانی نفت و بخش وسیعی از تجارت LNG را مختل کرده است. پیش از تشدید درگیریها نیز قیمت نفت تا ۸۰ تا ۸۲ دلار افزایش یافته بود.
آسیبپذیری اقتصاد آسیا در برابر قطعی صادرات نفت خاورمیانه
حدود ۷۵ درصد نفت و ۵۹ درصد LNG خلیج فارس راهی آسیاست. چین، هند، ژاپن و کره جنوبی بزرگترین واردکنندگان این مسیر هستند. اقتصادهایی مانند پاکستان و بنگلادش نیز نسبت به افزایش قیمت انرژی بسیار شکنندهاند.
فورس ماژور قطر و حمله به راسلافان
شرکت قطر انرژی بهدلیل گیر افتادن نفتکشها در خلیج فارس فورس ماژور اعلام کرد. سپس در ۱۸ مارس حمله به مجتمع LNG راسلافان حدود ۱۷ درصد ظرفیت تولید LNG قطر را از مدار خارج کرد؛ رخدادی با پیامدهای طولانیمدت ۳ تا ۵ ساله.
قیمت نقدی LNG آسیا بیش از ۱۴۰ درصد جهش کرد.
افزایش قیمت سوخت در جهان
در آمریکا قیمت بنزین روزانه ۵ تا ۱۰ سنت افزایش یافت و تا ۳۱ مارس به ۴ دلار در هر گالن رسید. کشورهایی مانند ویتنام با صفهای طولانی پمپبنزین و کمبود گسترده مواجه شدند.
اروپا؛ دومین شوک بزرگ انرژی
با بسته شدن هرمز و کاهش صادرات قطر، اروپا پس از زمستان سخت ۲۰۲۵–۲۶ با ذخایر ۳۰ درصدی گاز وارد بحران شد. قیمت گاز در شاخص TTF تا اواسط مارس دو برابر گردید و از ۶۰ یورو بر مگاواتساعت عبور کرد.
موج جهانی گرانی سوخت و خطر رکود تورمی در اروپا
زیمبابوه، پاکستان، بنگلادش، نیجریه و ویتنام با کمبود شدید سوخت روبهرو شدند و فیلیپین در ۲۴ مارس وضعیت اضطراری اعلام کرد.
تحلیلها نشان میدهد:
- آسیا بیشترین ضربه فوری را متحمل میشود
- اروپا در میانمدت و بلندمدت آسیب اقتصادی عمیقتری خواهد دید
ورود اقتصاد جهانی به عصر تاریک انرژی
انسداد کامل تنگه هرمز و خروج روزانه ده میلیون بشکه نفت از چرخه تأمین جهانی، دیگر یک شوک مقطعی نیست، بلکه آغاز یک تغییر پارادایم در اقتصاد کلان محسوب میشود. عبور نفت برنت از مرز صد و بیست دلار و جهش صد و چهل درصدی قیمت گاز مایع (LNG)، زنگ خطر ورود به یک دوره رکود تورمی (Stagflation) عمیق را در سراسر جهان به صدا درآورده است.
در این میان، اقتصادهای مبتنی بر تولید در آسیا (به ویژه چین و ژاپن) با فلج شدن زنجیره تأمین انرژی، با توقف رشد اقتصادی روبهرو خواهند شد؛ اما فاجعه اصلی در انتظار قاره سبز است. اروپا که هنوز از پیامدهای زمستان گذشته رها نشده، اکنون با کاهش سی درصدی ذخایر و قطع صادرات قطر، وارد یک بحران سیستمیک میشود که میتواند صنایع سنگین آن را برای همیشه تعطیل کند.
برای معاملهگران و سرمایهگذاران نهادی، این سناریو به معنای خروج سریع نقدینگی از داراییهای پرریسک و هجوم بیسابقه به سمت کالاها (Commodities) و پناهگاههای امن تورمی در ماههای آینده است.
