اصلاح قیمت بنزین و پیامدهای ارزی؛ دلار و سکه در مسیر جهش

با تشدید ناترازی سوخت و افزایش فشار بر بودجه دولت، بحث اصلاح قیمت بنزین دوباره در مرکز تصمیم‌گیری‌های اقتصادی دولت چهاردهم قرار گرفته است. هم‌زمان با گمانه‌زنی‌ها درباره اجرای طرح «بنزین چندنرخی» و سناریوی آزادسازی قیمت تا ۱۰‌هزار تومان، فعالان بازار از احتمال جهش نرخ ارز و طلا در هفته‌های پیش‌رو سخن می‌گویند.

بر پایه تحلیل‌های FXPAY، چنین اصلاحی ضمن افزایش انتظارات تورمی می‌تواند باعث افزایش قیمت دلار در بازار آزاد تا محدوده ۲۰۰‌هزار تومان و صعود قیمت سکه به نزدیکی ۱۹۰‌میلیون تومان شود؛ سطحی که به‌ویژه در دوره‌های افزایش قیمت حامل‌های انرژی سابقه داشته است.

اصلاح قیمتی در سوخت؛ سه‌نرخی شدن در راه است

طبق اطلاعات منتشرشده از جلسات کارشناسی دولت پزشکیان، سه سناریو برای اصلاح بنزین روی میز است:

• بنزین دولتی: بین سه تا چهار هزار تومان، برای مصرف عمومی.
• بنزین نیمه‌دولتی: بین شش تا هفت هزار تومان، برای مصارف غیرضروری.
• بنزین آزاد وارداتی: حدود ده هزار تومان، برای خودروهای لوکس و مصرف‌کنندگان پرمصرف.

این سیاست به گفته مقام‌های دولتی با هدف کنترل مصرف و کاهش قاچاق طراحی شده، اما از دید فعالان بازار، چنین تصمیمی مستقیماً بر تورم عمومی و ارزش ریال اثرگذار است.

تحلیل بازار دلار و طلا

الف) دلار آزاد

با استناد به نوسانات اخیر و رشد انتظارات تورمی، احتمال رشد نرخ دلار تا محدوده ۲۰۰‌هزار تومان در کوتاه‌مدت وجود دارد.

ب) سکه

افزایش نرخ دلار به‌همراه رشد انتظارات تورمی ناشی از گرانی سوخت، طبیعی است که قیمت سکه را بالا ببرد.

اثر دومینو بر تورم و قدرت خرید

با توجه به تورم سالانه بیش از ۴۰‌درصد و تجمعی حدود ۲۴۰‌درصد در پنج سال اخیر، هرگونه افزایش قیمت حامل‌های انرژی موجب انتقال فوری هزینه‌ها به سایر بخش‌های اقتصادی خواهد شد:

• افزایش کرایه حمل‌ونقل و کالاهای اساسی
• رشد هزینه‌های خدمات شهری
• افزایش مجدد تقاضای سفته‌بازانه برای دلار و طلا

برآورد کارشناسان این است که اصلاح قیمتی می‌تواند میانگین تورم نیمه دوم سال را ۵ تا ۱۰ درصد افزایش دهد.

پیامدهای بلندمدت و سناریوهای اجرا

تجربه سال ۱۳۹۸ نشان داد که اجرای ناگهانی اصلاح قیمتی بدون اقناع عمومی، پیامدهای اجتماعی و مالی گسترده‌ای دارد.

پیش‌بینی می‌شود دولت جدید برای جلوگیری از شوک، اصلاح بنزین را به شکل تدریجی و با مدل اعتبار ریالی سهمیه‌ها تا پایان ۱۴۰۵ اجرا کند، اما حتی در این حالت نیز بازارها معمولاً پیش‌خور می‌کنند؛ یعنی پیش از اجرا، قیمت ارز و طلا شروع به رشد می‌کند.

جمع‌بندی

اگر برنامه آزادسازی قیمت بنزین با نرخ آزاد تا ۱۰‌هزار تومان به تصویب برسد، حتی در صورت اجرای تدریجی، آنچه رخ خواهد داد یک انتقال انتظارات تورمی به بازار ارز و طلا است.

در چنین شرایطی:

• دلار آزاد تا ۲۰۰‌هزار تومان توان رشد دارد،
• سکه می‌تواند تا ۱۹۰‌میلیون تومان صعود کند،
• و بازار آبشده انعکاس سریع‌تری از این انتظارات را در خود نشان خواهد داد.

به بیان دیگر، اصلاح قیمتی سوخت نه‌تنها یک تصمیم اقتصادی، بلکه محرک اصلی موج جدید تورمی و جهش در دارایی‌های طلا‌پایه است — همان الگویی که اکنون بازارها برایش آماده می‌شوند.