پشت‌پرده خرید طلا توسط چین؛ برنامه‌ای برای کنار زدن دلار؟

چین برای ۱۵ ماه متوالی در حال انباشت طلا بوده است و بسیاری گمان می‌کنند که این کشور یک انگیزه پنهان دارد:
تضعیف سلطه دلار آمریکا.

برای نزدیک به یک قرن، دلار آمریکا بر سیستم مالی جهانی حکومت کرده است. اگر چند میلیون بشکه نفت یا چند میلیون تن گندم بخرید، به احتمال زیاد دلار آمریکا بخشی از این تجارت خواهد بود. اما چین می‌خواهد این وضعیت تغییر کند.

از دهه ۲۰۰۰ میلادی، چین کمپین گسترده‌ای را برای تغییر وضعیت موجود و قرار دادن واحد پول خود (یوان چین) در مرکز تجارت بین‌المللی، احتمالاً به قیمت تضعیف دلار آمریکا، دنبال کرده است.

شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، ماه گذشته در سخنرانی منتشرشده در مجله کیوشی (Qiushi – یک نشریه دولتی چین) بار دیگر به این موضوع اشاره کرد و گفت که این کشور نیاز به ایجاد «یک ارز قوی دارد که به‌طور گسترده در تجارت بین‌المللی و بازارهای ارز استفاده شود و جایگاه یک ارز ذخیره جهانی را داشته باشد.»

اگر رنمینبی چین (نام رسمی به معنای «پول مردم») دلار آمریکا را به زیر بکشد و برخی می‌گویند این اتفاق می‌تواند در حوالی سال ۲۰۵۰ رخ دهد این رویداد بزرگ‌ترین تغییر در قدرت جهانی از زمان جنگ جهانی دوم خواهد بود.

استراتژی چین برای جایگزینی دلار؛ انباشت مخفیانه طلا

برخی از تحلیلگران گمان می‌کنند که چین مخفیانه در حال انبار کردن طلا است بسیار بیشتر از آنچه فاش می‌کند و در نهایت دست به یک افشاگری بزرگ خواهد زد تا سیستم پولیِ جهانی جدیدی را با پشتوانه طلا و به نمایندگی از یوان چین ایجاد کند.

اگرچه گمانه‌زنی‌هایی درباره ارزِ با پشتوانه طلای گروه بریکس (BRICS) وجود داشته است، اما رسیدن به توافق و اجرای یک ارز مشترک در میان بیش از ۱۰ کشور در کوتاه‌مدت بعید به نظر می‌رسد. به همین دلیل، یک تلاش یک‌جانبه بسیار محتمل‌تر است.

دومینیک فریزبی (Dominic Frisby)، نویسنده مالی، طی حضور در پادکست تریگرنومتری (Triggernometry) گفت:

«من فکر می‌کنم این بزرگ‌ترین داستان در مالیه جهانی است انباشت طلای چین و هیچ‌کس به آن توجه نمی‌کند.»

فریزبی چهار کتاب در مورد تاریخچه مالیات، طلا و بیت‌کوین نوشته است و از سال ۲۰۰۶ با نشریه مانی‌ویک (MoneyWeek) همکاری می‌کند.

در پایان سال ۲۰۲۵، پکن ادعا کرد که تنها ۲ هزار و ۳۰۶ تن طلا در ذخایر خود دارد که این کشور را در رتبه ششم دارندگان دولتی طلا، پس از روسیه، فرانسه، ایتالیا، آلمان و ایالات متحده قرار می‌دهد. اما برخی بر اساس میزان استخراج و واردات سالانه طلا در چین، تخمین می‌زنند که این کشور در حال حاضر بیش از دو برابرِ این مقدار طلا در اختیار دارد.

بلومبرگ در ماه ژانویه گزارش داد که چین در ۱۴ ماه گذشته، با وجود رسیدن قیمت‌ها به سقف‌های تاریخی، هر ماه طلای بیشتری خریداری کرده است. این کشور سپس در ماه ژانویه نیز به خرید طلای بیشتر ادامه داد.

جان نیوونهویس (Jan Nieuwenhuijs)، تحلیلگر طلا در مانی متالز اکسچنج (Money Metals Exchange)، تخمین می‌زند که چین ۵ هزار و ۴۱۱ تن طلا در اختیار دارد که بیش از دو برابر رقم گزارش‌شده است. او می‌گوید که چین برای جلوگیری از افزایش قیمت‌ها به‌آرامی در حال خرید بوده است (اگرچه جهش اخیر قیمت طلا نشان می‌دهد که این تلاش بی‌نتیجه بوده است).

او می‌افزاید: «خرید مخفیانه به بانک خلق چین (PBoC) اجازه می‌دهد تا طلای بیشتری را با قیمت‌های پایین‌تر خریداری کند و بیشترین بهره را از پول خود ببرد.»

تاکتیک آرام و انباشتی؛ تضعیف دلار بدون ایجاد شوک در بازار

چارلز-هنری مونشاو (Charles-Henry Monchau)، مدیر ارشد سرمایه‌گذاری در گروه بانکی سوئیسی سایز (Syz Group)، می‌گوید: «آنچه این استراتژی را مؤثر می‌سازد، ظرافت آن است»؛ چرا که چین به دنبال آن است تا اتکای جهان به دلار آمریکا را در طول زمان از بین ببرد.

او خاطرنشان می‌کند: «برخلاف فروش انبوه اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا که می‌تواند باعث وحشت در بازار شود و نتیجه معکوس اقتصادی داشته باشد، خرید طلا یک تاکتیک آرام و انباشتی است. این کار در طول زمان فشار نزولی بر دلار وارد می‌کند، به‌خصوص اگر کشورهای دیگر نیز از این روند پیروی کنند. چین با تبدیل بخشی از دلارهای مازاد خود به طلا، تقاضای جهانی برای دلار آمریکا را کاهش می‌دهد و در عین حال یک بافر (سپر) پولی می‌سازد که ارزش واقعی را منعکس می‌کند.»

فریزبی تخمین زد که چین احتمالاً سه برابر بیشتر از آنچه نشان می‌دهد طلا دارد (و حتی می‌تواند تا ۱۰ برابر بیشتر باشد)، که این امر به پکن امکان می‌دهد در زمان مناسب به دلار آمریکا حمله کند. او گفت: «اما اگر آن‌ها هرگز وارد درگیری شوند، می‌توانید مطمئن باشید که چین نیز درست مانند آمریکا از پول به‌عنوان یک سلاح جنگی استفاده خواهد کرد.»

شواهد غیرمستقیم زیادی برای این نظریه وجود دارد، اما با توجه به عدم شفافیت در چین، اثبات قطعی آن همچنان دشوار است.

پایان توهم پولی آمریکا؛ بازگشت جهان به استاندارد طلا؟

برای درک اینکه چگونه چین می‌تواند دلار آمریکا را با یک ارزِ با پشتوانه طلا تضعیف کند، ابتدا باید درک کرد که چگونه دلار در ۸۲ سال گذشته به ارز ذخیره مسلط جهان تبدیل شده است.

پیمان برتون وودز (Bretton Woods) و ریشه‌های برتری دلار

در اواخر جنگ جهانی دوم، ۴۴ کشور متفقین توافقنامه برتون وودز (Bretton Woods) را در سال ۱۹۴۴ امضا کردند که ارزهای جهانی را با نرخ‌های ثابت به دلار آمریکا متصل می‌کرد، در حالی که خودِ دلار با نرخ ثابت ۳۵ دلار در هر اونسِ طلا قابل‌تبدیل بود.

دلار آمریکا با طلای موجود در فورت ناکس (Fort Knox) قابل‌مبادله بود و بنابراین «به اندازه طلا ارزش داشت.» کشورها از دلار آمریکا به‌عنوان نماینده طلا در تجارت بین‌المللی استفاده می‌کردند، در حالی که ایالات متحده تعهدات بین‌المللی خود را در یک سیستم پایدار و با نرخ ارز ثابت، به وسیله طلا تسویه می‌کرد.

با این حال، چند دهه بعد، زمانی که ایالات متحده برای تأمین مالی جنگ خود در ویتنام شروع به چاپ دلارهایی بیشتر از ذخایر طلای خود کرد، این سیستم فروپاشید. در مواجهه با هجوم احتمالی برای دریافت طلا، ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، به قابلیت تبدیل مستقیم دلار آمریکا به طلا پایان داد و عملاً به تلاش برای حفظ «استاندارد طلا» خاتمه بخشید.

ایالات متحده در آن زمان هنوز بزرگ‌ترین اقتصاد جهان بود و احتمالاً همچنان طلای زیادی در خزانه‌های خود داشت که این موضوع باعث شد مردم چاره‌ای جز ادامه اعتماد به دلار آمریکا نداشته باشند؛ با وجود اینکه دیگر مستقیماً به طلا متصل نبود.

فریزبی گفت: «این توهم پولی نامیده می‌شود. حتی اگر هیچ چیزی پشتوانه پول نباشد، ما باید فکر کنیم چیزی پشتوانه آن است تا سیستم کار کند.»

ایالات متحده ادعا می‌کند که ۸ هزار و ۱۳۳ تن طلا در اختیار دارد که گمان می‌رود بیش از نیمی از آن در فورت ناکس نگهداری می‌شود. با این حال، دهه‌هاست که هیچ حسابرسی جامعی در این زمینه انجام نشده است.

فریزبی استدلال کرد: «اگر در همین زمان چین وارد عمل شود و بگوید می‌دانید، ما پنج برابر بیشتر از آنچه می‌گفتیم طلا داریم، در آن صورت ناگهان چین درست مانند وضعیت فعلی آمریکا، پشتوانه‌ای واقعی و ملموس برای پول خود خواهد داشت.»

برآوردهای اولیه فریزبی نشان می‌داد که چین می‌تواند تا ۱۶ هزار تن طلا در بانک مرکزی خود داشته باشد که دو برابر ذخایر ایالات متحده خواهد بود اما او بعداً این برآورد را به حدود ۷ هزار تن اصلاح کرد. بنابراین سؤال بزرگ این است که چین واقعاً چقدر طلا دارد؟

آمار واقعی ذخایر طلای چین؛ پشت‌پرده خریدهای مخفیانه

سال گذشته، یک متخصص سیاست‌گذاری چینی به رویترز (Reuters) گفت که ذخایر گزارش‌شده چین بسیار کمتر از آن چیزی است که برای دومین اقتصاد بزرگ جهان انتظار می‌رود.

بر اساس گزارش صندوق بین‌المللی پول، برآورد می‌شود اقتصاد چین (بر اساس تولید ناخالص داخلی یا GDP) در سال ۲۰۲۶ به ۲۰/۷ تریلیون دلار برسد. انتظار می‌رود تولید ناخالص داخلی ایالات متحده نیز به ۳۱/۸ تریلیون دلار برسد.

با استفاده از همین نسبت، ذخایر طلای چین باید حدود ۶۵ درصد از ۸ هزار و ۱۳۳ تنِ ذخایر ایالات متحده باشد، که این موضوع رقم واقعی را در حدود ۵ هزار و ۳۰۰ تن طلا قرار می‌دهد؛ یعنی دو برابر مقدار گزارش‌شده آن.

مقایسه ذخایر طلا و تولید ناخالص داخلی (GDP) آمریکا و چین

شاخص کلیدی (برآورد سال ۲۰۲۶)	ایالات متحده آمریکا	جمهوری خلق چین
تولید ناخالص داخلی (GDP)	۳۱/۸ تریلیون دلار	۲۰/۷ تریلیون دلار
ذخایر رسمی و گزارش‌شده طلا	۸ هزار و ۱۳۳ تن	۲ هزار و ۳۰۶ تن
ذخایر تخمینیِ پنهان طلا	مشخص نیست	۵ هزار تا ۷ هزار و ۳۰۰ تن
سهم از پرداخت‌های جهانی (سوئیفت)	حدود ۴۷ درصد	حدود ۴ تا ۵ درصد

بر اساس گزارش‌ها، تحلیلگران بانک ای‌ان‌زد (ANZ Bank) استرالیا نیز رقم مشابهی معادل ۵ هزار و ۵۰۰ تن را تخمین زده‌اند که این کشور را در میان دارندگان دولتی طلا در رتبه دوم قرار می‌دهد. این برآوردها زمانی که متوجه می‌شویم چین از سال ۲۰۰۷ تاکنون بزرگ‌ترین تولیدکننده طلای جهان بوده است، می‌توانند به‌طور بالقوه به سمت بالا اصلاح شوند.

نقش استخراج داخلی و بورس طلای شانگهای (SGE) در ذخایر پنهان

بر اساس وبلاگ فریزبی (The Flying Frisby)، از سال ۲۰۱۳ چین حدود ۴ هزار و ۸۱۱ تن طلا تولید کرده است و با افزودن ۳۸۰ تن در سال ۲۰۲۴ (معادل ۱۰ درصد از کل تولید جهانی)، بیش از نیمی از معادن طلای داخلی آن نیز دولتی هستند.

چین همچنین یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان طلای جهان است؛ این کشور در سال ۲۰۲۴ تقریباً هزار و ۲۲۵ تن طلا وارد کرد که منابع عمده آن شامل سوئیس، کانادا و استرالیا می‌شد و بخش زیادی از آن نیز از طریق هنگ‌کنگ به این کشور هدایت شده بود.

هم‌زمان، از سال ۲۰۱۵، برداشت‌ها از بورس طلای شانگهای (SGE) که محل جریان خریدهای غیررسمی طلاست، به‌طور متوسط سالانه حدود هزار و ۸۰۰ تن بوده است.

فریزبی تخمین می‌زند که دولت چین در مجموع ۷ هزار و ۲۹۴ تن طلا در اختیار دارد. محاسبات او به این صورت است که بورس طلای شانگهای از سال ۲۰۰۷ تاکنون شاهد تراکنش حدود ۲۳ هزار و ۲۵۰ تن طلا بوده است؛ ۲ هزار و ۵۰۰ تن دیگر نیز به‌عنوان شمش‌های طلای فاش‌نشده در لندن وجود دارد؛ و ۴ هزار تن دیگر نیز از استخراج داخلی و جواهرات نگهداری‌شده توسط افراد تأمین می‌شود که حدود ۲۳ درصد از تمام این طلاها متعلق به بانک مرکزی این کشور است.

یوان دیجیتال (e-CNY) و طلا؛ سیستم جایگزین سوئیفت

طلا تنها نیمی از معادله برای خلع سلاح دلار است؛ نیمه دیگر، ایجاد یک مکانیزم انتقال پولِ مستقل است. چین در کنار انباشت طلا، به‌سرعت در حال توسعه زیرساخت‌های جایگزین سوئیفت (SWIFT) مانند سیستم پرداخت بین‌بانکی فرامرزی (CIPS)، پروژه ارز دیجیتال بانک مرکزی خود موسوم به یوان دیجیتال (e-CNY) و پلتفرم ام‌بریج (mBridge) برای تسویه‌های برون‌مرزی است. ترکیب «پشتوانه طلا» با «ریل‌های پرداخت دیجیتال و دور از رادار تحریم‌های آمریکا»، استراتژی اصلی پکن برای ایجاد یک سیستم مالی موازی است.

چالش‌های پیش‌روی یوان؛ کنترل سرمایه و اقتصاد صادرات‌محور

با این حال، این مسیر بدون مانع نیست. یکی از دلایل اصلی قدرت دلار، وجود بازار آزاد و جریان بدون محدودیتِ سرمایه است. دولت چین کنترل بسیار شدیدی بر خروج سرمایه از کشور دارد. تا زمانی که سرمایه‌گذاران جهانی نتوانند یوانِ خود را آزادانه و بدون ترس از دخالت‌های دولتی جابه‌جا کنند، یوان (حتی با پشتوانه کوه‌هایی از طلا) کار دشواری برای جلب اعتماد کامل بین‌المللی خواهد داشت. از سوی دیگر، گره زدن ارزش یوان به طلا باعث افزایش ارزش پول ملی چین می‌شود؛ اتفاقی که برای یک اقتصادِ به‌شدت صادرات‌محور (که برای فروش کالاهای خود به پول ارزان نیاز دارد) می‌تواند به یک چالش اقتصادی بزرگ تبدیل شود.

تأثیر سقوط دلار بر اقتصاد؛ نقش بیت‌کوین در جنگ سرد پولی

گزارش بالا از یک تغییر پارادایم تکتونیکی در سیستم مالی جهان پرده برمی‌دارد. تلاش خاموش اما مستمر پکن برای انباشت طلا، صرفاً یک تنوع‌بخشی ساده به سبد ذخایر ارزی نیست، بلکه یک حمله استراتژیک به پاشنه آشیل اقتصاد آمریکا (دلار) است. اگر یوان با پشتوانه طلا به عنوان یک جایگزین ملموس و جذاب برای کشورهای تحت تحریم یا مخالف سلطه آمریکا معرفی شود، سیستم «پترودلار» با چالشِ موجودیتی جدی مواجه خواهد شد.

پیامدهای فروش گسترده اوراق قرضه آمریکا (Treasuries) توسط چین

البته نباید فراموش کرد که این گذار بدون تلاطم نخواهد بود. اگر چین برای تسریع خرید طلا شروع به فروشِ گسترده (Dumping) اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا کند، بازدهی این اوراق به‌شدت بالا می‌رود. از نظر اقتصاد کلان، بالا رفتن بازدهی اوراق قرضه دولتی معمولاً در کوتاه‌مدت باعث خروج نقدینگی از بازارهای پرریسک شده و می‌تواند به ضرر سهام و حتی ارزهای دیجیتال تمام شود.

بیت‌کوین (BTC)؛ پناهگاه امن و لایه تسویه خنثی در تجارت بین‌الملل

اما پس از گذر از این شوک نقدینگی، در دنیایی که ارزهای فیاتِ دولتی (مانند دلار و یوان) به عنوان سلاح‌های ژئوپلیتیک استفاده می‌شوند و اعتماد به ارقام اعلام‌شده توسط بانک‌های مرکزیِ قدرت‌های جهانی از بین رفته است، سیستم‌های پولیِ کاملاً شفاف، با عرضه محدود و غیرقابل دستکاری، ارزش واقعی خود را نشان می‌دهند. اگر کشورها شروع به ارزیابی مجدد تسویه‌های مالی خود کنند، بیت‌کوین نه‌تنها به‌عنوان جایگزینِ مدرن طلا برای حفظ ارزش سرمایه، بلکه به‌عنوان یک لایه تسویه خنثی و بدون مرز در تجارت بین‌الملل، می‌تواند به پناهگاه امن سرمایه‌گذاران نهادی و حتی دولت‌های بی‌طرف تبدیل شود.

سوالات متداول (FAQ)