با پایان ماه فوریه و ورود به هفته دوم مارس٬ بازار ارز ایران تحت تأثیر درگیریهای نظامی میان ایران، آمریکا و اسرائیل، روزهای ملتهبی را پشت سر میگذارد. جهش قیمت دلار همزمان با اختلال در شبکه اینترنت، باعث سردرگمی معاملهگران شده است. در این گزارش تحلیلی، عوامل اصلی ریزش ارزش ریال و آینده بازار ارز را بررسی میکنیم.
تأثیر جنگ و تخریب زیرساختها بر قیمت دلار
در شرایط فعلی، اصلیترین محرک صعودی در بازار ارز ایران، نگرانی از آسیب به زیرساختهای حیاتی است. گزارشها درباره هدف قرار گرفتن تأسیسات قشم و مخازن سوخت تهران، انتظارات تورمی را به شدت افزایش داده است. تحلیلگران معتقدند اگر تخریب زیرساختها ادامه یابد، ریال بخش بزرگی از کارکرد خود را به عنوان «ذخیره ارزش» از دست داده و شاهد سقوط تاریخی ارزش پول ملی خواهیم بود.
توقف مذاکرات و افزایش ریسک سیاسی
در حالی که پیش از این امیدهایی برای دیپلماسی وجود داشت، با آغاز درگیری نظامی، مذاکرات بینالمللی عملاً متوقف شد. تأیید اخبار مربوط به تغییرات در سطوح عالی سیاسی، «ریسک سیستماتیک» بازار را به اوج رسانده است. این ناامنی سیاسی مستقیماً به معنای افزایش تقاضا برای خرید دلار در بازار داخلی است.
کاهش اعتماد عمومی و هجوم به بازار داراییهای امن
حوادث دیماه و اعتراضات گسترده، شکاف میان مردم و سیاستهای پولی را عمیقتر کرده است. در چنین شرایطی، مردم برای حفظ ارزش داراییهای خود به سمت بازار ارز و طلا حرکت میکنند. تداوم ناآرامیها باعث شده است که «تقاضای احتیاطی» جایگزین معاملات عادی شود که خود عاملی برای رشد مهارناپذیر قیمتهاست.
تورم کالاهای اساسی و پیشخوری تقاضا
افزایش بیسابقه تورم در بخش مواد غذایی، باعث شده است مصرفکنندگان خریدهای آتی خود را جلو بیندازند. این رفتار که در اقتصاد به آن «پیشخوری تقاضا» میگویند، فشار بر منابع ارزی را دوچندان کرده است. حتی در صورت افت موقت قیمتها، به دلیل انتظارات تورمی بالا، تقاضا سریعاً به بازار بازمیگردد.
قطعی اینترنت و کاهش شفافیت در معاملات ارز
فیلترینگ و قطعیهای پیاپی اینترنت، علاوه بر آسیب به کسبوکارها، شفافیت قیمتها را از بین برده است. در نبود اطلاعات لحظهای، فاصله قیمت خرید و فروش (اسپرد) افزایش یافته و نقدشوندگی بازار کم شده است. این فضای غبارآلود، انجام معاملات ارزی را دشوار و نوسانات را غیرقابل پیشبینی کرده است.
کسری بودجه و بنبست درآمدهای ارزی
ساختار بودجه ایران همچنان به شدت به نفت وابسته است. در وضعیت جنگی، دسترسی به درآمدهای ارزی برای حمایت از ریال محدودتر از همیشه است. این ضعف ساختاری در کنار کسری بودجه مزمن، باعث شده است که هر شوک سیاسی به سرعت در قیمت دلار منعکس شود.
آینده بازار ارز ایران چه خواهد شد؟
بازار ارز ایران در حال حاضر میان سهگانه «جنگ، تورم و قطعی اینترنت» گرفتار شده است. تا زمانی که تنشهای نظامی فروکش نکند و دسترسی به درآمدهای ارزی پایدار برقرار نشود، فشار بر ریال ادامه خواهد داشت. به نظر میرسد در کوتاهمدت، قیمت دلار بیش از آنکه تابع متغیرهای اقتصادی باشد، تحت تأثیر اخبار سیاسی و وضعیت زیرساختها باقی بماند.
